Recenzje sztuk teatralnych

Sztuka „Lisa” Teatru Powszechnego w Warszawie opowiada autentyczną historię Lisy Montgomery – od dzieciństwa przypadającego na lata 70. XX wieku po jej egzekucję w 2021 roku. Przedstawia dzieciństwo naznaczone wieloletnią przemocą oraz zbrodnię, której dopuściła się w dorosłości. Nie poprzestaje jednak na odtworzeniu faktów. Analizuje mechanizmy przemocy, ich długofalowe konsekwencje i stawia pytanie o źródła ludzkich wyborów. Jednocześnie opowiada tę historię z dużą etyczną uważnością, nie tracąc z pola widzenia emocjonalnego ciężaru wydarzeń.

Warszawska Praga-Północ od lat funkcjonuje między dwoma obrazami – miejscem z własną historią, artystycznym duchem swobody i silną tożsamością oraz przestrzenią kojarzoną z wykluczeniem, przestępczością i społecznymi problemami. Spektakl „Adrenalina” w Teatrze Powszechnym przygląda się temu napięciu przez losy młodych bohaterów próbujących odnaleźć się w rzeczywistości, w której dawne wzorce zderzają się z tempem współczesnych przemian.

Twórcy „Jasnowidzki” pytają, kto ma prawo opowiadać o cudzym cierpieniu i czy teatr nie wykorzystuje go podobnie jak media. W spektaklu teatru Schaubühne am Lehniner Platz z Berlina, prezentowanym w ramach Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego „Kontakt” w Toruniu, wielokrotnie powraca motyw rejestrowania aktów przemocy – bezrefleksyjnego przyglądania się krzywdzie, milczącej zgody oraz swoistego „kolekcjonowania” tego, co udało się zobaczyć. Twórcy przyglądają się tym mechanizmom, stawiając niewygodne pytania o źródła naszej obojętności wobec krzywdy innych i o granicę między świadectwem a wykorzystywaniem cudzego cierpienia dla własnej uwagi.

Sztuka „Uroczystość” Teatru Ludowego w Krakowie, pokazywana w ramach XXXII Międzynarodowego Festiwalu Sztuk Przyjemnych i Nieprzyjemnych w Łodzi, to przejmująca opowieść o mechanizmach przemocy i wyparcia podtrzymujących za wszelką cenę rodzinny porządek. Pokazuje, jak łatwo ludzie tworzą układy oparte na milczeniu i jak konsekwentnie ich bronią – nawet kosztem najbliższych.

Wojenne świadectwo i cena prawdy stają się osią monodramu Teatru Polskiego „Prime Time”. Spektakl inspirowany jest wspomnieniami dziennikarza wojennego Waldemara Milewicza. Korespondent relacjonujący najkrwawsze konflikty współczesności traktował dziennikarstwo jak misję: chciał odsłonić prawdziwe oblicze wojny i pokazać, do czego zdolny jest człowiek, gdy przemoc staje się jedyną zasadą jego funkcjonowania.

„Nagle, ostatniego lata” to dramat Tennessee Williamsa z 1957 roku, którego akcja toczy się w latach 30. XX wieku, w Nowym Orleanie – mieście pełnym kontrastów i społecznych napięć na amerykańskim Południu. Sztuka podejmuje temat lobotomii – inwazyjnego zabiegu chirurgicznego mózgu, niegdyś stosowanego w leczeniu ciężkich zaburzeń psychicznych. W dramacie zabieg ten funkcjonuje zarówno dosłownie, jak i symbolicznie – jako sposób na „usunięcie” niechcianych wspomnień, emocji czy niewygodnych prawd. Zamiast zmierzyć się z rzeczywistością, bohaterowie wolą ją wyprzeć – wyciąć z pamięci, jakby była chorobą. Williams pokazuje, jak społeczne i rodzinne mechanizmy przemocy mogą maskować się pod pozorem opieki i racjonalnych decyzji. To opowieść o hipokryzji, manipulacji i przedmiotowym traktowaniu drugiego człowieka. A także o tym, jak cienka granica dzieli troskę od przemocy czy wspomnienie od halucynacji.

Wśród zaproszonych na 45. Warszawskie Spotkania Teatralne gości znalazł się NTGent – miejski teatr działający w Królewskim Teatrze Holenderskim w Gandawie. Spektakl belgijskich twórców „Medea’s children” oparty na micie o Medei to niepokojąca opowieść o przemocy, bezradności i współczesnym świecie widzianym oczami dziecka. Dziecięcy bohaterowie – śledzeni przez kamerę, komentujący i odgrywający historię – stają się jednocześnie świadkami, ofiarami i oprawcami w okrutnej opowieści o świecie dorosłych. W tej niezwykłej teatralnej formie twórcy łączą przestrzeń niewinności z tragiczną narracją, budując poruszające „teatrum w teatrze”. To nie tylko zaskakująca interpretacja tragedii Eurypidesa, ale także bolesna diagnoza świata, który my – dorośli – tworzymy dzieciom, i tego, jak przejmują one nasze emocje oraz wzorce zachowań.

Jak opowiadać o przemocy, by nie odwrócić wzroku? Jak mówić o wojnie, by usłyszeć tych, którzy zostali uciszeni? Spektakl „Ocalone” w reżyserii Mai Kleczewskiej, z Agnieszką Przepiórską w głównej roli, stawia te pytania z niezwykłą siłą. To teatr pamięci – przestrzeń, w której historia staje się krzykiem, żałobą i bezkompromisowym mówieniem prawdy. Grany regularnie w Domu Spotkań z Historią w Warszawie, spektakl zyskał również uznanie na XXXI Międzynarodowym Festiwalu Sztuk Przyjemnych i Nieprzyjemnych w Łodzi.

Spektakl Teatru Lalka „Widok z okna”, oparty na sztuce teatralnej Volkera Schmidta, porusza kwestie przemocy, odpowiedzialności i wsparcia w trudnych relacjach rodzinnych, szczególnie w kontekście osób z niepełnosprawnością intelektualną. Ukazuje, że w relacjach opartych na zaufaniu kluczowe są jasne granice i otwartość na pomoc drugiego człowieka – to one pozwalają lepiej rozwiązywać wszelkie dylematy i wspierają rozwój. Sztuka stawia pytania o to, jak rozpoznać potrzeby innych i jak reagować, by stworzyć przestrzeń do wzajemnego zrozumienia i ochrony.